Τραμπ – Ερντογάν: Θερμό κλίμα, ανοιχτά μέτωπα και το «αγκάθι» των F-35 που παραμένει στο Κογκρέσο

Οι εικόνες από τη συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα δημιούργησαν την εντύπωση μιας νέας φάσης στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Οι αμοιβαίοι έπαινοι, η εντυπωσιακή υποδοχή του Αμερικανού προέδρου και η εμφανής προσωπική χημεία των δύο ηγετών έστειλαν σαφές πολιτικό μήνυμα.

Ωστόσο, όπως αναφέρει και ο ανταποκριτής του FLASH στην Τουρκία, Νίκος Νανούρης, πίσω από το θετικό κλίμα, τα ουσιαστικά ζητήματα παραμένουν ανοικτά. Η πιθανή άρση των κυρώσεων CAATSA και η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 εξακολουθούν να σκοντάφτουν σε νομικά και πολιτικά εμπόδια, με το Κογκρέσο να διατηρεί καθοριστικό ρόλο.

Θερμή υποδοχή και πολιτικά μηνύματα

Είναι γεγονός ότι ο Ταγίπ Ερντογάν επιφύλαξε ιδιαίτερα υψηλού συμβολισμού υποδοχή στον Ντόναλντ Τραμπ, με στρατιωτικές τιμές, έφιππα αγήματα και αεροπορικές επιδείξεις, ενώ τον υποδέχθηκε προσωπικά στο αεροδρόμιο, μια κίνηση που η τουρκική πλευρά αξιολόγησε ως ένδειξη της σημασίας που αποδίδει στη συγκεκριμένη επίσκεψη.

Κατά τις κοινές δηλώσεις, ο Αμερικανός πρόεδρος αναφέρθηκε με ιδιαίτερα θερμά λόγια στον Τούρκο ομόλογό του, χαρακτηρίζοντάς τον ισχυρό ηγέτη και υπογραμμίζοντας ότι οι δύο τους έχουν αναπτύξει εξαιρετική προσωπική σχέση.

Τα F-35 παραμένουν υπό εξέταση

Στο επίκεντρο των συνομιλιών βρέθηκε η πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35, από το οποίο αποκλείστηκε το 2019 μετά την αγορά του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400.

Από την πλευρά του ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε θετικός στην επανεξέταση του ζητήματος, αποφεύγοντας όμως να ανακοινώσει συγκεκριμένη απόφαση ή χρονοδιάγραμμα. Αντίστοιχα, δεν διευκρίνισε με ποιον τρόπο θα μπορούσαν να ξεπεραστούν οι περιορισμοί που προβλέπει η αμερικανική νομοθεσία.

Παράλληλα, στις συνομιλίες τέθηκε και το ζήτημα της προμήθειας κινητήρων F110 για το τουρκικό μαχητικό KAAN, χωρίς επίσης να υπάρξει οριστική δέσμευση από αμερικανικής πλευράς.

Η άρση των κυρώσεων CAATSA και η επιστολή προς το Κογκρέσο

Σύμφωνα με τουρκικά δημοσιεύματα, εξετάζεται το ενδεχόμενο ο Αμερικανός πρόεδρος να αποστείλει επιστολή στο Κογκρέσο, πιστοποιώντας ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις για άρση των κυρώσεων CAATSA.

Με βάση όσα έχουν γίνει γνωστά, μια τέτοια πιστοποίηση θα πρέπει να βεβαιώνει ότι:

• Οι S-400 δεν βρίσκονται πλέον σε επιχειρησιακή λειτουργία,
• δεν αποτελούν ενεργό οπλικό σύστημα υπό τουρκικό έλεγχο,
• η Άγκυρα δεν προτίθεται να αποκτήσει νέα αντίστοιχα ρωσικά οπλικά συστήματα.

Εφόσον πληρούνται οι συγκεκριμένες προϋποθέσεις, θα μπορούσε να ανοίξει ο δρόμος για την επανεξέταση των κυρώσεων και της αμυντικής συνεργασίας ΗΠΑ-Τουρκίας. Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει επίσημη ανακοίνωση ότι έχει κινηθεί αυτή η διαδικασία.

Το Κογκρέσο υψώνει νέο εμπόδιο

Την ίδια στιγμή, η προοπτική επανένταξης της Τουρκίας στα F-35 συναντά ισχυρές αντιδράσεις στο αμερικανικό Κογκρέσο.

Δεκαοκτώ μέλη της Βουλής των Αντιπροσώπων απέστειλαν επιστολή προς την ηγεσία του Σώματος, ζητώντας να αποτραπεί οποιαδήποτε προσπάθεια μεταβίβασης ή πώλησης F-35 στην Άγκυρα όσο εξακολουθούν να ισχύουν οι περιορισμοί που συνδέονται με την κατοχή των S-400.

Οι βουλευτές υποστηρίζουν ότι:

• οι κυρώσεις CAATSA εξακολουθούν να ισχύουν,
• ο νόμος περί Εθνικής Άμυνας του 2020 εξακολουθεί να απαγορεύει την παράδοση F-35 στην Τουρκία όσο διατηρεί τους S-400,
• δεν υπάρχουν δημόσια στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η Άγκυρα έχει αποσύρει ή παροπλίσει το ρωσικό σύστημα.

Παράλληλα, εκφράζουν την άποψη ότι μια τέτοια απόφαση θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά την ισορροπία στην Ανατολική Μεσόγειο και να στείλει λανθασμένο μήνυμα προς τους συμμάχους των ΗΠΑ.

Θετικό πολιτικό κλίμα, αλλά χωρίς οριστικές αποφάσεις

Παρά την ιδιαίτερα θερμή ατμόσφαιρα της συνάντησης και τα θετικά μηνύματα που εξέπεμψαν οι δύο ηγέτες, η ουσία παραμένει ότι δεν υπήρξε κάποια δεσμευτική εξέλιξη ούτε για τα F-35 ούτε για τις κυρώσεις CAATSA.

Η Άγκυρα αποτιμά θετικά τη συνάντηση, θεωρώντας ότι διατηρείται ανοικτός ο δίαυλος με τον Λευκό Οίκο και ότι υπάρχει πολιτική βούληση για βελτίωση των διμερών σχέσεων.

Ωστόσο, η τελική έκβαση θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις προθέσεις της αμερικανικής κυβέρνησης, αλλά και από τις προβλέψεις της αμερικανικής νομοθεσίας, καθώς και από τη στάση που θα τηρήσει το Κογκρέσο, το οποίο εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικό παράγοντα που μπορεί να καθορίσει το μέλλον της υπόθεσης των F-35.